Энэ жил Цюрих хотын Ритербергийн музей Монголын тухай анхны томоохон үзэсгэлэнгээ олон нийтэд дэлгэж байна. “Монгол: Цаг хугацаагаар аялахуй” нэртэй уг үзэсгэлэнг “Чингис хаан” үндэсний музейтэй хамтран зохион байгуулж буй юм.
Ази, Африк, Америкийн өв соёлыг толилуулах Ритербергийн музей
Швейцарьт нэр хүндтэйд тооцогдох Ритербергийн музей нь Ази, Африк, Өмнөд болон Хойд Америкийн соёл, түүхийг үзэгчдэд танилцуулдаг онцлогтой. Ийм чиглэлээрээ Япон, Хятад зэрэг Азийн олон улстай хамтран үзэсгэлэн зохион байгуулж ирсэн бөгөөд энэ удаад Монголыг анх удаа тусгай сэдвээр онцолжээ.
Куратор: Нээлтийн өдөр үзэгчид багталцахгүй шахам байсан
Өнгөрсөн аравдугаар сарын 24-нд нээлтээ хийсэн үзэсгэлэн швейцарчуудын сонирхлыг ихээр татсан тухай тус музейн куратор, Зүүн Азийн урлагийн түүхийн мэргэжилтэн Александра фон Пшиховски ярьсан байна. Түүний хэлснээр бэлтгэл ажлын хүрээнд нэлээд хэмжээний ажил хийгдсэний эцэст үзэсгэлэнгээ зөвхөн швейцарчууд төдийгүй Европын үзэгчдэд хүргэж байна.
“Үзэсгэлэнгийн нээлт манай музейн өмнөх талбайд болсон. Маш олон хүн үзэхээр ирсэн ба бараг багталцахгүй байсан” хэмээн тэрээр ярив.
Хонгил хэлбэрийн музейд “монгол уур амьсгал” оруулжээ
Ритербергийн музейн онцлог нь үзэсгэлэнгийн хэсэг нь хонгилд байрладагт оршино. Доошоо буусан гуравдугаар давхрын танхимд ороход улбар шар өнгийн монгол гэрийг байрлуулсан нь үзэгчдийг үүднээс нь “монгол уур амьсгал”-аар угтах зохион байгуулалт болжээ. Энэ гэрийг Швейцарьт тусгай захиалгаар хийлгэсэн гэж мэдээлсэн байна.
“Чингис хаан” нэрээс татгалзаж, Монголыг илүү өргөн хүрээнд харуулахыг зорьжээ
Уг төслийг эхлүүлэх үед үзэсгэлэнг “Чингис хаан” гэж нэрлэх хувилбар яригдаж байсан тухай куратор дурдсан. Гэвч ингэвэл зөвхөн Их эзэн хааны намтар, түүхийг төвд тавьсан ойлголт давамгайлах эрсдэлтэй гэж үзээд “Монгол: Цаг хугацаагаар аялахуй” гэж нэрлэсэн байна. Үзэсгэлэнгээр Монголын эзэнт гүрний үеийн хот, суурин газрууд болон өнөөгийн Монголын Хархорин, Улаанбаатар зэрэг хотын хөгжил, хувьслыг хамтад нь харуулах зорилт тавьжээ.
Монголчуудыг “нүүдэлчин” хэвшмэл ойлголтоос өөр өнцгөөр
Кураторын тайлбарласнаар уг үзэсгэлэн монголчуудыг зөвхөн “зах хязгааргүй тал нутагт нүүдэллэн амьдардаг ард түмэн” гэх хэвшмэл тодорхойлолтоор хязгаарлахгүйгээр өөр талаас нь харуулахыг зорьсон байна. Тодруулбал бичиг үсэг, соёлын түүх, худалдаа наймаа, дархны урлал зэрэг нь эртний хот сууринд ямар түвшинд хөгжсөнийг түүхэн баримтаар үзүүлжээ.
200 орчим үзмэр: Хархорин, Хар балгасын малтлагын ховор олдворууд
Үзэсгэлэнд нийт ойролцоогоор 200 үзмэр дэлгэсний дотор Орхоны тал дахь Хархорин, Хар балгасын олон жилийн археологийн малтлагаас олдсон ховор нандин олдворууд багтжээ. ХБНГУ-ын археологичидтой хамтран хэрэгжүүлсэн судалгааны үр дүнгүүдийн хүрээнд:
- Шороон бумбагарт хийсэн малтлагаас олдсон VII зууны үед хамаарах цэргийн жанжныг дүрсэлсэн баримал
- Мөн үеийн алтаар урласан эмэгтэй хүний толгойн чимэглэл
- Зоос зэрэг олдворууд
нь гар урлал, уран дархан төдийгүй улс орон дамнасан худалдаа наймаа хэр хөгжсөнийг гэрчлэх баримт гэж тайлбарласан байна.
Орчин үеийн Монголыг залуу уран бүтээлчдийн бүтээлээр давхар харуулжээ
Түүхэн үзмэрүүдийн зэрэгцээ орчин үеийн Монголыг төлөөлөх залуу уран бүтээлчдийн бүтээлүүдийг мөн багтаасан байна. Александра фон Пшиховски “Лхам” галерейтай хамтран ажилласнаа дурдсан бөгөөд дараах бүтээлүүдийг онцолжээ.
- Зураач Б.Баатарзоригийн “Улаанбаатар”
- М.Эрдэнэбаярын модоор урласан морины хэлбэр бүхий “Суварга”
- Г.Амарсанаагийн “Их нүүдэл”
Эдгээр нь Монгол дүрслэх урлагийн хөгжлийг харуулахын зэрэгцээ “Монгол хөгжиж байгааг” үзүүлэх зорилготой гэв.
“Улаанбаатар” ба “Хархорин” хэсэгтэй, эрт ба өнөө цагийг харьцуулжээ
Үзэсгэлэн монгол гэрийг санагдуулам дугуй хэлбэрийн зохион байгуулалттай бөгөөд “Улаанбаатар”, “Хархорин” гэсэн үндсэн хэсгүүдтэй. Ингэхдээ эртний болон орчин үеийн Монголыг харьцуулсан шийдэл сонгосон байна. Гол танхим дахь монгол гэрийн дотор зургаан компьютер байрлуулж, XX зууны эхэн үеийн Хүрээ болон орчин үеийн Улаанбаатар хотын амьдралыг харуулсан бичлэгүүдийг гэрт тухлан сууж үзэх боломж бүрдүүлжээ.
Үзэсгэлэнгийн тайлбарт:
“Монголчууд дэлхийн түүхэн дэх хамгийн том бөгөөд олон жилийн туршид оршин тогтносон эзэнт гүрнийг байгуулсан. Энэ нь хүчирхэг армиас гадна төвлөрсөн засаг захиргаа, нарийн дэд бүтэцтэй, хамгийн чадварлаг хүмүүсийг татан оролцуулсан дэлхийн түүхэн дэх ер бусын гүрэн байсан” хэмээн өгүүлсэн байна.
Куратор: Үзэгчдийг гайхшируулж, дараа нь бусдад ярих зүйлтэй байлгахыг хүссэн
Үзэсгэлэн нээгдээд зургаан долоо хоногийн дараах сонирхлыг асуухад куратор үзэгчдийн хандлага өндөр байгааг онцолжээ.
“Бид үнэхээр сэтгэл маш хангалуун байгаа. Үзэсгэлэнг хүмүүс ихэд сонирхон үзэж сонирхож байгаа. Үзсэн хүмүүст ихэд таалагдсанаа бидэнд хэлж байгаа. ‘Та бүхэн ийм сонирхолтой үзэсгэлэнг гаргана гэж бид бодоогүй’ хэмээн бидэнд хэлж, энэ нь зохион байгуулагчид болон тэр дундаа намайг ихэд баярлуулж байгаа” гэж тэр ярьжээ.
Мөн үзэсгэлэнг гаргахдаа үзэгчдэд Монголын түүх, соёлын талаар өөр өнцгөөс ойлголт өгөх, үзсэний дараа бусдад ярьж хэлэх “ярих юмтай” үлдээхийг зорьсон гэдгээ нэмж дурдсан байна.
Хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлэх боломжийн тухай
“Чингис хаан” үндэсний музейтэй хамтын ажиллагаа амжилттай болсны дараа цаашдын төлөвлөгөөний талаар куратор:
“Янз бүрийн шинэ санаа нэлээд бий, цаашид хамтран ажиллах бодол ч байгаа. ‘Чингис хаан’ музей болон манай Ритербергийн музей үйл ажиллагааны чиглэлээ нийцүүлэн хамтран ажиллах боломж байгаа гэж боддог” гэжээ.
Музейн захирлын өмнөх үг үзэсгэлэнгийн мэдрэмжийг улам тодруулжээ
Үзэсгэлэнг үзээд гарсны дараа үзэгчдэд зориулан хэвлэсэн каталогийн өмнөх үг анхаарал татсан тухай нийтлэлд өгүүлжээ. Ритербергийн музейн захирал Аннетте Бхагвати уг өмнөх үгэндээ:
“Хүүхэд байхаас минь Монголын тухай ном уншихад үлгэр домог шиг л санагдаж, мориор тал нутгаар салхи татуулан давхиж байна хэмээн мөрөөддөг байж билээ” хэмээн бичсэн нь Монголын тухай төсөөлөл, сонирхлыг үзэсгэлэнгийн уур амьсгалтай холбож өгсөн байна.
