Ритберг музей дэх Монголын тухай “цаг хугацааны аялал”
Өнгөрсөн сарын сүүлээс эхлэн ирэх оны хоёрдугаар сарын 22-ныг хүртэл Цюрих хотын Ритберг музейд дэлгэгдэж буй “Монгол орон: Цаг хугацааны аялал” үзэсгэлэн нь Монгол орны түүх, соёл, нүүдэлчний амьдралын хэв маяг, хотжилтын өөрчлөлтийг нэгэн том өгүүлэмж болгон зангидсан цогц төсөл болж байна.
Энэхүү үзэсгэлэнгийн зорилго нь хэдэн зууны турш төлөвшсөн Монголын уламжлалт ахуй, соёлын өв, мөн орчин үеийн Монголын хотын амьдрал, нийгмийн өөрчлөлтийг нэг үзэл санааны доор нэгтгэн, дэлхийн үзэгчдэд шинэ өнцөг, шинэ ойлголтоор хүргэхэд чиглэжээ.
Үзэсгэлэнг бэлтгэх явцад Монголын талаас гол хамтрагчаар ажилласан нь Чингис хаан Үндэсний музей бөгөөд тус байгууллага Монголд хадгалагдаж буй үнэт өв, эд өлгийн зүйлсийг олон улсын стандартад нийцүүлэн тээвэрлэх, хамгаалах, баримтжуулах, судлах ажлыг хариуцсан байна.
Монгол–Швейцарын багийн урт хугацааны хамтын ажиллагааны үр дүн
Швейцарын талд үзэсгэлэнгийн судалгааны ажлыг Ритберг музейн ахлах судлаач Alix von Przychowski, мөн тус музейн дэд захирал, Өмнөд болон Зүүн Азийн урлаг, соёлын хэлтсийг хариуцдаг тэргүүлэх судлаач Johannes Beltz нар удирдан хэрэгжүүлжээ.
Эдгээр хоёр мэргэжилтэн олон жилийн турш Монголын соёлын өв, түүхэн баримт, урлагийн бүтээлүүдийг судалж, Чингис хаан Үндэсний музейн багтай тогтвортой хамтран ажиллаж ирсэн бөгөөд Цюрихийн энэхүү үзэсгэлэн нь тэдний удаан үргэлжилсэн хамтын ажиллагааны томоохон үр шимийн нэг болсон байна.
Монголын талаас үзмэр, архиваас эхлээд судалгааны тайлан, түүхэн мэдээллийг нийлүүлж, агуулгын бааз суурийг бүрдүүлсэн бол Швейцарын баг үзэсгэлэнгийн концепц, өрөөнүүдийн зохион байгуулалт, үзүүлэнгийн орчны шийдэл, олон улсын музейн стандартад нийцсэн танхимын дизайн, экспозици бүтээхэд төвлөрчээ.
Кураторын аялал: “хаалттай” мэдээллийг нээсэн нэг өдөр
11 дүгээр сарын 15-нд Alix von Przychowski болон Johannes Beltz нар “Монгол орон: Цаг хугацааны аялал” үзэсгэлэнгийн хүрээнд кураторын тайлбартай тусгай аялал зохион байгуулжээ.
Энэ аяллын үеэр тэд үзэсгэлэнд дэлгэгдсэн нэг бүрийн үзмэрийн ард орших нуугдмал түүх, судалгааны явц, онцгой утга агуулга, олон нийтэд тэр бүр ярьдаггүй нарийн мэдээллийг өөрсдийн биечлэн ажилласан туршлага дээр түшиглэн тайлбарласан байна.
Дэлхийн янз бүрийн улсаас ирсэн зочид үзмэрүүдийн ард буй өгүүлэмж, түүхэн давхаргыг сонсохоос гадна кураторуудаас шууд асуулт асууж, мэргэжлийн түвшний тайлбар авч, Монголын тухай ойлголтоо илүү гүнзгийрүүлсэн өдөр өнгөрүүлжээ.
Ийм төрлийн кураторын аялал нь үзэсгэлэнг зөвхөн танхимаар тойрон харахаас цааш, судалгааны “хаалттай” өнцөг, архивын материалууд дээр тулгуурласан шинэ мэдээллийг нээж өгдгөөрөө онцлог юм.
Дизайн багийн аялал: үзэсгэлэн хэрхэн “төрснийг” харуулах нь
Үзэсгэлэнгийн хөтөлбөр цааш үргэлжилж, ирэх сарын 13-нд Ритберг музейд дахин нэг онцгой арга хэмжээг зохион байгуулахаар төлөвлөжээ. Энэ удаагийн арга хэмжээ нь үзэсгэлэнг хэрхэн бүтээснийг, анхны санаа хэрхэн хөгжиж өнөөгийн хэлбэртээ хүрснийг харуулсан дизайн багийн аялал байх аж.
Энэхүү аялалд оролцогчид:
- үзэсгэлэнгийн архитектурын шийдэл,
- гэрэлтүүлгийн зохион байгуулалт,
- өнгөний палитр, график дизайн,
- дуу чимээ, кино дүрслэл ямар зарчмаар сонгогдож, уялдаа холбоотой болсон талаар
үзэсгэлэнгийн арын “механизм”-ыг дизайны багийнхны өөрсдийн тайлбар дор сонсох боломжтой.
Архитектор, гэрэлтүүлгийн дизайнер, график бүтээгч зэрэг мэргэжилтнүүд оролцох уг аялал англи хэлээр явагдах бөгөөд орчин үеийн Монголын уран бүтээлчдийн бүтээлийг үзэсгэлэнгийн үндсэн түүхэн агуулгатай хэрхэн уялдуулсан талаар үзэгчид илүү гүн ойлголт авах юм.
Монголын түүхийг дэлхийн өнцгөөс шинээр унших боломж
Кураторын болон дизайн багийн эдгээр хоёр төрлийн тусгай аялал, арга хэмжээнүүд нь “Монгол орон: Цаг хугацааны аялал” үзэсгэлэнг зүгээр нэг үзмэрийн энгийн цуглуулга бус, Монголын түүх, соёл, нийгмийн өөрчлөлтийг олон улсын орчноос шинээр унших, дахин тайлж ойлгох боломж бүхий цогц бүтээл болгож өгч байна.
Чингис хаан Үндэсний музей болон Ритберг музейн хамтарсан энэхүү том төсөл нь Монголын соёлын өвийг Европын үзэгчдэд шинэ хэлбэр, олон давхаргат өгүүлэмжээр хүргэх чухал гүүрний нэг болж байгаа юм.
Alix von Przychowski, Johannes Beltz нарын Монгол судлалын урт хугацааны ажил, харилцан итгэлцэлтэй хамтын ажиллагааны үр дүнд уг үзэсгэлэн нь зөвхөн түүхэн эд өлгийн зүйлсийг танилцуулаад зогсохгүй, орчин үеийн Монголын хотжилт, нийгмийн өөрчлөлт, уламжлал ба шинэчлэлийн огтлолцлыг шинэлэг хэлбэрээр харуулж, “Монгол орон” хэмээх ойлголтыг өнөөгийн дэлхийд дахин тод томруун байршуулж байна.
